Author

Rev. Fr. Dr. Abel Manoukian, Pastor

Armenian Apostolic Church

eMail

 

Նամակ` Հայց. Առաք. Ս. Եկեղեցւոյ Եպիսկոպոսաց Ժողովին

PDF version

 

«Վասն զի ուղղափառ հաւատոյ քո լոյս, ո~վ Եկեղեցի Հայոց, ոչ նուազեցաւ. ի բարի սերմանս ցորենոյդ` որոմ ոչ խառնեցաւ. զաղբիւր յստակ աւանդութեանց քոց` աղ¬տաղտուկ ջուր օտարոտի ուսմանց ոչ պղտորեաց. ի ստուգութեան եւ ի ճշմարտութեան հացն քո կենդանա¬կան` մեռելական խմոր եւ հերձուած քացախութեան չա¬րութեանն ոչ զանգեցաւ. յոսկի անբիծ հաւատոյն եւ յար¬ծաթ լուսատեսիլ բանին` պղինձ ժանգահոտ եւ կա¬պար սեւաթոյր ոչ գտաւ»:

 

«Որովհետեւ քու ուղղափառ հաւատքի լոյսը չխամրե¬ցաւ, ո~վ Հայոց Եկեղեցի, ցորենիդ բարի սերմերուն որոմ չխառնուեցաւ, օտարոտի ուսմունքներու աղտաղտուկ ջուրը չպղտորեց քու աւանդութեան մաքուր աղբիւրը, քու ճշ¬մարտութեան եւ արդարութեան կենդանի հացին մէջ ան¬կենդան խմոր եւ չարութեան ապականութեան հերձուած չշաղախուեցաւ, քու անբիծ հաւատքի ոսկիին եւ լուսատեսիլ խօսքի արծաթին մէջ ժանգահոտ պղինձ եւ սեւաթոյր կա¬պար չգտնուեցաւ»

 

                     (Յովհաննէս Վրդ. Երզնկացի Պլուզ):

       Հայաստանեայց Առաքելական մեր Մայր եւ Ս. Եկեղեցւոյ նկատմամբ այրող սիրոյ հրամայականն է որ զիս կը պարտաւորեցնէ Եպիսկոպոսական Ժողովիդ ներկայացնել առկայ նամակը: Գուցէ ինծի նման շատերու միտքն ու սիրտը, խիղճն ու հոգին կը ճենճերի այն իրավիճակով, որուն դէմ յանդիման կը գտնուի այսօր Հայ Եկեղեցին. ուստի` թող այս նամակի սեղմ տողերուն մէջ բարձ­րացած ըլլայ նաեւ այն բիւրաւոր հայորդի­ներուն ձայնը, որոնք նախանձախնդիր են իրենց պապերու հաւատքին, սրբութիւն­ներուն, աւանդութիւններուն, պատմու­թեան եւ ինքնութեան գերագոյն արգասիքը հանդիսացող Հայ Եկեղեցւոյ նկատ­մամբ, եւ միաժամանակ իրաւացիօրէն մտահոգ­ուած են անոր ներկայով եւ ա՛լ աւելի՝ ապագայով:      

 

       Ով հայրեր եւ ճշմարտութեան վարդապետներ, Ձեզի´ վստահուած է մեր միածնաէջ եւ աստուածակառոյց Հայ Եկեղեցւոյ ղեկավարութիւնը: Հոգեւոր ներ­շնչումով, հաւատքով եւ ճշմարտութեան տեսիլքով առած Ձեր որոշումները կրնան ոռոգել մեր Եկեղեցւոյ երբեմնի դալար անդաստանը, արգասաւորել անոր կենսա­տու հողը նոր փթթումներով, երկնել դարագլուխ կազմող շրջադարձ մը ազգա­յին-եկեղեցական զարթօնքի, հանդիսանալ հայութեան ընկերային եւ հասարակա­կան կեանքին մէջ հոգեւոր փարոս մը կողմնորոշումի ու դառնալ սկիզբ բարոյա­կան գիտակցութեան մը բարձր կերտումին:

 

       Արդարեւ, մեր միասնական հայրենիքի` Հայաստանի անկախացումէն եւ պե­տականութեան վերստեղծումէն ետք, Եկեղեցւոյ եւ ընդհանրապէս կրօնական ար­ժէքներուն նկատ­մամբ յառաջա­ցած ժողովրդային հետաքրքրութեան եւ դրա­կան մօտեցումի հսկայ ալիքը, վերջին քանի մը տարիներու ընթացքին, կը թուի հետըզ­հետէ գտնուիլ ծանծաղ տեղատուութեան մը մէջ. այս մասին կ’ապացուցա­նեն անցնող երկու տարիներուն իրարայաջորդ պատահարները եւ հայ մամուլին, նաեւ համացանցային տարատեսակ կայքէջերուն մէջ լոյս տեսած բողոքի եւ ընդ­վըզումի բազմաթիւ յօդուած­ները, զորս թուարկել տեղին չէ այստեղ: Այնուամե­նայնիւ, փաստերը մատնացոյց կ’ընեն մեր հանրային եւ եկեղեցական կեանքին մէջ ստեղծուած ջղուտ իրավիճակ մը, բացասական տրամադրուածութեան եւ լարուած մթնոլորտի մը յառաջացումը, այս կացութեան մէջ վատթարագոյնը` Եկեղեցւոյ ո­րոշ ղեկավարնե­րու հանդէպ հաւատացեալներու լայն շրջանակներուն մօտ վըս-տահու­թեան մը պա­շարին տակաւ առ տակաւ սպառումը:

 

       Դժբախտաբար, կարծէք թէ հայ մարդուն սրտին մէջ կոտրեցաւ բան մը. մինչեւ հիմա խնամքով պահպանուած խորհրդապաշտութիւն մը փշրուեցաւ բա­խելով բիրտ իրականութեան մը ժայռին: Մեր համեստ դիտարկումով, այս անբա­րենպաստ կացութեան ստեղծման իսկական դրդապատճառները ոչ թէ հա­ւա­­տացեալ հայուն ունեցած խնդիրն է իր պաշտած կրօնքին էութեան կամ հաւա­տացած Մայր Եկեղեցիին հետ, այլ այն գործելաոճին, որ իր դրսեւորումներու բռնազբօսիկ երանգներով որդեգրուեցաւ մեր Եկեղեցւոյ բարձրաստիճան ղեկավա­րութեան կողմէ վերջին եւ նորագոյն ժամանակներուն:

 

       Թերեւս ընդհանրապէս Հայ Եկեղեցին կազմակերպելու, գուցէ անոր մէջ նոր կարգ ու կանոն մը ամրագրելու ծրագիրն է եղած պատճառը Եկեղեցւոյ ղեկա­վարութեան որդեգրած այս ընթացքին, բայց պէտք է գիտնալ որ միշտ նպատակը չէ որ կ’արդարացնէ միջոցը: Որքան ալ սուրբ ըլլայ նպատակը, միջոցն ալ պէտք է հիմնուած ըլլայ բարոյական սկզբունքներու, արդարութեան եւ առաւել եւս` ճըշ­մար­տու­թեան վրայ:

 

       Մեր արդի հասարակութեան մէջ շատեր կը կարծեն թէ Եկեղեցիին ներկա­յացուցածը պատրանքի եւ խաբէութեան աշխարհ մըն է: Բայց մենք զարհուրանքով տեսանք նաեւ ամբողջ համակարգերու փլուզումը աշխարհիկ միջավայրին մէջ` տնտե­սական շուկաներու, մամուլի եւ դրամատիրական հասարակարգի: Դրամա­տուներու կրանիտեայ թուացող հսկայական համակարգ մը ակնթարթի մը մէջ փճացուց ժողովուրդներու ազգային հարստութիւնը, որ ամբարուած էր սերունդնե­րու անդուլ զոհողութիւններով: Արդեօ՞ք վտանգած չէ ժամանակակից մեր հասա­րակութիւնը իր ընկերային հասարակարգի բարոյական չափանիշները` ինքզինք գահավի­ժելով դէպի անյատակը կեանքի արժեզրկութեան: Կան նաեւ կեանքի ան­չա­փելի արագացումը, հաղորդակցական միջոցներու տարատեսակ եւ նորա­նոր յայտնագործումները, համացանցերուն տիեզերքը, որոնց անհունին վրայ ան­գամ կարելի չէ նշմարել հորիզոնը: Ունի՞ մարդկութիւնը պատաս­խաններ այս մարտա­հրա­ւէրներուն դիմաց, ո՞ւր կը գտնուինք այժմ եւ դէպի ո՞ւր կ’երթանք մենք:

 

       Եթէ երբեք մեր Եկեղեցին կորսնցնէ հայ հասարակութիւնը բարոյապէս կեր­տելու իր ուժականութիւնն ու առաքելութիւնը, ո՞վ կամ ի՞նչը պիտի վերցնէ անոր տեղը. արդեօ՞ք կայ աշխարհիկ կառոյց մը որ փոխարինէ զայն:

 

       Ահաւասիկ, ընկերային հասարակութեան ճգնաժամը կը ներկայացնէ հար­ցին մէկ երեսը, իսկ Եկեղեցիինը` միւսը: Բայց երկուքն ալ սերտօրէն առնչուած են իրարու, եւ ճիշդ հոս է որ Եկեղեցին իր հոգեւոր ընդերքէն, հաւատքի իր բիւրեղ ակունքէն կրնայ վերանորոգել ինքզինք, իր յուսադրիչ ներկայութիւնը, նաեւ իր հոգեւոր-բարոյական հեղինակութիւնը անփոխարինելի դարձնել հոն` ուր տնտե­սական եւ քաղաքական բարօրութիւնը ընկրկած է, խիղճին ձայնը մարդոց սիրտե­րուն մէջ տկարացած է, հաւատքին թռիչքը խոնարհիլ, սիրոյ հուրը անթեղել եւ յոյսին լոյսը դէպի վաղուան բոցավառ արշալոյսը աղօտիլ սկսած են:              

 

       Այսօր, թէկուզ լուրջ եւ մտահոգիչ ճգնաժամի մը մէջ, ընդհակառակը, մեր Մայր եւ Ս. Եկեղեցիին կը ներկայանայ լաւագոյն առիթը` կերտելու նոր սկիզբը հա­մազգային եւ եկեղեցական կեանքի դարագլուխ կազմող բարոյական վերանո­րո­գու­մին ու զար­թօնքին:

 

       Առ այս, Եկեղեցին իրաւունք չունի թաքնուելու եւ ոչ ալ անոր հոգեւոր սպա­սաւորները ունին իրաւունք հաւկուր ձեւանալու կամ վարելու ջայլամի քաղաքա­կա­նութիւն մը՝ անտեսելով անհերքելի իրականութիւնը: Քաջութիւն է պէտք ըլլալու համար ճշմարտութեան կողմը, բարոյական բարձրութիւն` ընդունելու հա­մար նաեւ սեփական թերութիւններն ու տկարութիւնները: Եկեղեցին պէտք է մօ­տեցնել մարդոց, պէտք է կուռ համոզում դարձնել հայ մարդուն մօտ, որ Եկեղեցին ո՛չ միայն ժողովուրդինն է, այլ, բառին իսկական առումով, ի Քրիստոս կոչուած եւ ա­նոր խորհրդաւոր ներկայութեան առջեւ Եկեղեցի դարձած ժողո­վուրդն է, եւ թէ իւրա­­քանչիւր անդամ կը ներկայացնէ անփոխարինելի ու անշփոթելի արժէք մը ա­նոր հաւաքական մարմնին մէջ: Հաւատքը պէտք է աւե­տարանել ու բա­ցատրել ա­նոր. եւ այդ կարելի է, քանի քրիստոնէական հաւատքը առասպել մը չէ, ան իրա­կան է` բանական, ըմբռնելի եւ մատչելի ամէնուն:

 

Վերադարձ դէպի աղբիւրը լոյսին եւ ճշմարտութեան

 

        Մեր Տիրոջ` Յիսուս Քրիստոսի քարոզչական գործունէութիւնը սկսաւ Գա­լիլեայի մէջ՝ հիմնական պատգամով մը. “Մօտե­ցած է երկնքի արքայութիւ­նը[1]”: “Հասած է Աստուծոյ արքայութիւնը[2]”, կամ շատ աւելի ճշգրիտ` “Աս­տուծոյ Արքայութիւնը ահա ձեր ներսիդին, ձեր մէջն է[3]”: Այս պատգամին կը նախադրուի սակայն Տիրաւանդ հզօր կոչ մը, որ միաժամանակ ուղղուած է անհատ մարդուն եւ հաւաքականութեան` “Ապաշխարեցէ´ք”: Արմատական շրջադարձի մը այս հրաւէրը, կեանքի բոլոր մակարդակներուն վրայ, վերջին հնարաւորութեան մը նախապայմանն է ըլլալու համար ատակ՝ ընդունելու փրկութեան այն մեծագոյն շնորհը, զոր Աստուած կը պարգեւէ մարդուն:

 

       Վիժած այժմու հոգեւոր-բարոյական ճգնաժամին մէջ արդեօ՞ք ժամանակը չէ կատարել անկեղծ եւ հիմնական վերադարձ մը դէպի քրիստոնէական հա­ւատ­քին ակունքը, Ս. Աւետարանի կենարար պատգամը, թարգմանել զայն նախ մեր կեանքին մէջ, ծանօթանալ Յիսուս Քրիստոսի խորհուրդին ու ա­նոր տիեզերական մեծութեան հետ: Բաւարար չէ կարդալ Աւետարանը, ապ­րի´լ պէտք է զայն, որպէսզի համոզիչ դառնայ հին կարգախօսը` “Եկեղե­ցա­կաններուն կենցաղը աշխարհականներուն գիրքն է”: Արդարեւ, Եկեղեց­ւոյ հո­գեւոր ղեկավարութեան ներկայի մեծ պա­տասխանատուութիւնը` աւե­­տարանումի ճամբով առաքելական նոր գոր­ծունէութեան մը ձեռնարկումն է հայ ժողո­վուրդի կալուածէն ներս: Դասական հին արժէքներու կորուստին, հոգեւոր-բարո­յական գիտակցութեան սնանկացումին, յարաբերական հա­մոզումնե­րու եւ օտարոտի, խայտաբղէտ վարդապետութիւններու դիւթակա­նութենէն այլափոխուող նամանաւանդ հայկազուն մեր նոր սերունդին ծա­նօթացնել հայաբոյր տոհմիկ արժէքներուն եզակիութիւնը, զանոնք մօտեցը­նել Աստուծոյ՝ վկայելով ճշմարտութեան մասին: Ճշմարտու­թիւ­նը` արար­չու­թեան խորհուրդին, մարդկային գոյութեան, անոր աստուա­ծա­տուր կոչու­մին, մեր տածած յոյսին մասին, որ կը գերազանցէ նիւթականը ու աշ­խար­հին հետ կապուած մեր ֆիզիքական պայմանաւորուածութիւնը:

 

       Ցաւալի է հաստատել, որ առկայ ճգնաժամը նաեւ արդիւնք էր եկեղեցական-հոգեւորական կալուածին մէջ ներթափանցած նիւթապաշտ մտածողու­թեան: Եկեղեցիի արժէքաբանութեան գնահատանքի նժարին վրայ անբնա­կան փոփո­խութիւն մը կատարուեցաւ, սխալ բան մը պարտադրուեցաւ հոն, յառաջ քաշուեցան անոնք` որոնք կրցան եկեղեցականի Բանին կենաց քա­րո­զու­թեան առաքելութիւնը վերածել ժանտ դրամահաւաքի մը: Այս տեսակ գոր­ծունէութիւնը շատերու մօտ նկարագրային նստուածք դարձաւ, եղաւ չա­րաբաստիկ մտայնութիւն` ունենալ, փոխարէն` ըլլալու:

 

       Այս ընթացքը կարելի չէ շարունակել: Պէտք չէ հայ հասարակութեան լայն խաւերը մղել Եկեղեցիին ու անոր հոգեւոր ղեկավարութեան հանդէպ ճա­րահատ անտարբերութեան: Ժամանակն է զգաստանալու եւ սթափելու: Ժա­մանակն է հիմնապէս վերադառնալու դէպի հաւատքին ակունքը, դէպի Ս. Աւետարանը, էապէս վերանորոգուելու, անոր խօսքին ու պատգամին լեցու­նութեամբը զօրանալու եւ, ի վերջոյ, անոր կենսայորդ երակներէն կա­րենալ սնուցանելու համար մեր Մայր եւ Ս. Եկեղեցիին սիրասուն զաւակ­ները:

 

       Չկայ աւելի վեհ եւ խորիմաստ բառ մը քան արարչագործութեան անդրանիկ ստեղծագործութիւնը հանդիսացող “Լոյս”-ը: Լոյսը խորհրդանիշն է Քրիս­տոսի եւ ճշմարտութեան, իսկ Եկեղեցին` անոնց աղբիւրը: Այսօր շատ շա­տեր ծարաւ են այդ լոյսին ու կարօտ` ճշմարտութեան: Իբրեւ եկեղեցա­կան­ներ, հիմա հանգիստ խղճով կրնա՞նք ըսել` “զՊաշտօնն իմ փառաւոր առ­նեմ”, ու բանալ այդ աղբիւրը լոյսին եւ ճշմարտութեան` հայ մարդուն, հայ հա­ւատացեալին, հայ ժողովուրդին առջեւ անխտիր: Մեր Տէրը այդ է որ ը­րաւ իր աստուածմարդկային կատարեալ կեանքով ու գործով: Ան այս է որ կը պահանջէ մեզմէ` ըլլալ “մատակարարները” իր աստուածային ճշմար­տութենէն բխած հոգեւոր լոյսին: Որքա´ն պարտ են հետեւիլ իր Անձին օրի­նակին Քրիս­տոսի Եկեղեցիին սպասաւոր կարգուած հոգեւորական­ները, յատկապէս ներկայի այս հոգեւոր-բարոյական ճգնաժամին մէջ:

Հոգեւոր իշխանութիւնը

 

       Իւրաքանչիւր կազմակերպութեան, հաստատութեան, մեծ երկիրներու, նոյնիսկ պարզունակ ընտա­նիքի մը հիմքին վրայ իշխանութիւնը անհրա­ժեշտ է զանոնք ղեկավա­րելի դարձնելու համար: Աստուածաշունչը, ան­շուշտ, Եկեղեցիի հոգեւոր ղեկավարներուն կը շնորհէ որոշակի իշխանու­թիւն` հաւատացեալ հօտը առաջնորդելու եւ ոչ թէ անոր տիրապետելու հա­մար: Դժբախտաբար, այս շատ զգայուն հարցը պատմութեան ընթացքին յաճախ չարաշահուած է, եւ այսօր ալ տեղիք կու տայ սխալ մեկնաբանում­ներու: Վերջին քանի մը տարիներուն, որոշ եկեղեցականներու մօտ մտայ­նութիւն եւ գործելաոճ դարձած է Եկեղեցւոյ հոգեւոր ու վարչական կեանքէն ներս բիրտ ուժին կիրարկումը, կարենալ իրականացնելու համար մեծաւ մասամբ ինքնանպատակ ձեռնարկումներ: Սոյն փաստը ամբողջապէս ան­համապատասխան է այն սուրբ վարդապետութեան, զոր Աւետարանին ընդ­մէջէն մեզի կը պատգամէ մեր քրիստոնէական հաւատքին փրկագործ հիմ­նադիրը` Քրիստոս, եւ կ’աւանդէ ճշմարիտ Եկեղեցին:

 

       Հայ Եկեղեցին ո´չ պետութիւն է եւ ոչ ալ քաղաքական իմաստով կառավա­րութիւն մը: Հայ Եկեղեցիին նուիրապետական կառոյցը կարելի չէ նոյնացը­նել պետութեան մը դրուածքին հետ, կամ զայն շփոթել զինուորական բա­նա­կի մը կազմուածքին հետ` գերադասութեան եւ ստորադասութեան, հրամա­նա­­տար եւ զինուոր յարաբերութեան սկզբունքէն մեկնելով: Զինուորը պէտք է ան­պայման ենթարկուի հրամանատարի հրամանին, այլապէս ծանրօրէն կրնայ պատժուիլ կամ յոռեգոյն պարագաներուն` գնդակահարուիլ: Բառին իսկա­կան առումով, Եկեղեցւոյ նուիրապե­տութիւնը չի կրնար համեմատ­ուիլ, նոյ­նիսկ նոյնանալ ընկերային հասարակարգին ու անցեալին մէջ եր­բեմն հոն իշխող բարքերուն` ազատի եւ ստրուկի, ճորտատէրի եւ ճորտի, տիրոջ եւ ծառա­յի կարգավիճակին հետ: Եկեղեցին մարդկային հասարակու­թեան մէջ կոչ­ուած է ըլլալու զատ հասարակութիւն մը: Եկեղեցին սո´ւրբ է, ուստի` հին եւ ուղիղ հասկացողութեամբ սրբութեան հիմնական յատկա­նիշն է իր տեսակին մէջ զատուիլ եւ սրբազան կամ օգտակար նպատակի մը յատ­կաց­ուիլ: Այս իմաստով ու այս առումով էր նաեւ, որ նախկին քրիստոն­եա­նե­րը “սուրբեր” կը կոչուէին, քանզի Աստուծոյ օրէնքը ընդունելով եւ ի Քրիս­տոս փրկութեան կոչուած ըլլալով, զատուած էին ժամանակի հասա­րակա­կան կենցաղավա­րութենէն ու բարքերէն: Հետեւաբար, Պետրոս առաք­եալ իր խօսքն ուղղելով քրիս­տոնեայ հաւատացեալներուն, կ’ըսէ. “Դուք ըն­տիր ցեղ էք, թագաւորու­թիւն, քահանայութիւն, սուրբ ազգ, Աստուծոյ սեփ­ական ժո­ղո­վուրդ[4]”: Իսկ Պօղոս առաքեալ, երբ ողջոյն կը յղէ մէկ եկեղեցիի անդամնե­րէն ուրիշ եկե­ղեցիի մը, կ’ըսէ. “Կ’ողջունեն ձեզ բոլոր սուրբերը”: Այս եւ ա­ւե­տարանական բազ­մաթիւ այլ վկայութիւններ կու գան հաստա­տելու այն ի­րո­ղութիւնը, որ Եկեղեցին իբրեւ ժողովուրդ Աստուծոյ, ընկե­րային հասարա­կու­թեան մէջ նոյնպէս հասարակութիւն մը ըլլալով հան­դերձ, ջոկուած է. բայց ան ունի Տէրունաւանդ առաքելութիւն մը` ըլլալ թթխմորի նման` մարդ­կային ընկե­րութեան ամբողջ զանգուածը շաղախելու համար Յարուցեալ Տիրոջ փրկարար ներկայութեան եւ Ս. Աւետարանի լոյ­սով:

 

       Աստուծմէ Եկեղեցիին շնորհուած, իսկ Եկեղեցիէն նուի­րապետութեան վըս­տահուած հեղինակութիւնը գերազանցապէս սիրոյ ծա­ռայական առաքե­լու­թիւն մըն է՝ համաձայն Տիրաւանդ այն պատգամին. “Եթէ մէկը կ’ուզէ ա­ռա­­ջինը ըլլալ, ամէնքին մէջ վերջինը եւ ամէնուն սպասաւորը թող ըլլայ[5]”: Բա­րոյական այս մօտեցումը շատ աւելի ցայտուն կ’արտայայտուի Ոտնլո­ւայի առթիւ, երբ Յիսուս իր աշակերտներուն դիտել կու տայ. “Գիտէ՞ք թէ ինչ ըրի ձեզի… Դուք զիս վարդապետ եւ Տէր կը կոչէք… Եթէ ես` Տէրս եւ Վարդապե­տըս ձեր ոտքերը լուացի, դուք ալ պարտաւոր էք իրարու ոտքերը լուալ, որովհետեւ օրինակ մը տուի ձեզի, որպէսզի ինչ որ ես ձեզի ըրի, դուք ալ այնպէս ընէք[6]”:

 

       Եկեղեցին իր նուիրապետութեան կողմէ աստուածադիր հոգեւոր-բարոյա­կան օրէնքով կը ղեկավարուի, որ նման չէ աշխարհիկ քաղաքական եւ քա­ղաքացիական օրէնքին. ան կը տարբերի անկէ, որովհետեւ գերազանցապէս կը հիմնուի աստուածային սիրոյ եւ ծառայութեան սկզբունքին վրայ: Սոյն իրողութիւնը լաւագոյնս կ’արտայայտուի Մարկոսի Աւետարանին մէջ վկայ­­ուած Յիսուսի աստուածախօս պատգամով. «Գիտէք, որ հեթանոսներու մէջ իշխանաւոր համարուածները կը տիրեն անոնց. եւ անոնց մեծամեծները կ’իշխեն անոնց վրայ. ձեր մէջ ալ այդպէս պէտք չէ ըլլայ… Ձեզմէ ով որ ուզէ առաջին ըլլալ` ամէնքին ծառայ թող ըլլայ. որովհետեւ մարդու Որդին ալ չեկաւ ծառայութիւն ընդունելու, այլ` ծառայելու …[7]»:

  

       Ցաւալի է հաստատել, որ նոյնիսկ Եկեղեցիին մէջ Յիսուսի եղբայրասիրու­թեան եւ փոխադարձ ծառայասիրութեան վարդապետութենէն ցայսօր շատ բան փոխուած է: Եկեղեցւոյ ղեկավարութեան շարքերուն մէջ տեղակալած է բռնամոլութեան հասնելու չափ հեղինակութեան ձգտելու ցանկութիւն: Զգա­լի դարձած է, որ անոնցմէ շատեր ունին ինքնավստահութեան մեծ պա­կաս մը եւ թերեւս ալ կը տառապին “նափոլէոնական բարդոյթ”-ով: Ան­շուշտ պէտք է գիտնալ, որ մարդիկ հեղինակութիւն չեն ունենար, այլ՝ հեղինակու­թիւն կ’ըլլան: Ա´յո, հեղինակութիւն կը դառնան, եթէ իշխանու­թիւնը հիմ­քէն` ժողովուրդէն դէպի վեր բարձրանայ ու փոխանցուի այն ան­ձին որ ա­տակ է զայն կրելու: Հեղինակութիւնը պատիւ, բայց միաժամա­նակ պատաս­խա­նա­տո­ւ­ու­թիւն եւ պարտք մըն է ամբողջանուէր ծառայու­թեան. ծառայու­թիւն՝ Քրիստոսի Եկեղեցիին եւ հաւատացեալ ժողովուրդին: Ընդհա­կառակը, եթէ իշխանութիւնը վերէն վար, ղեկավարէն ժողովուրդին պար­տադրուի, կը վերածուի բռնատիրութեան, ուր վախի մթնոլորտը կը տիրէ, կաշկանդում­նե­րը կը շատնան եւ լրտեսները կը վխ­տան:

 

       Ե. դարու Ընդհանրական Եկեղեցւոյ մեծագոյն սուրբերէն Ս. Օգոստինոս, խօս­քը ուղղելով իր ժողովուրդին, կ’ըսէ. “Ես ձեր եպիսկոպոսն եմ, բայց միայն ձեզ հետ միասին կրնամ քրիստոնեայ ըլլալ”: Եկեղեցւոյ նուիրապե­տութեան բոլոր ներկայացուցիչները անխտիր պէտք է ըլլան Քրիստոսի Ե­կե­ղեցիին մէջ ծառայողներու ծառաները եւ ոչ թէ ոյժ, իշխանութիւն, հեղի­նակութիւն եւ հարստութիւն ունեցողներ:

 

       Եկեղեցին հաւատացեալ ժողովուրդն է, ժողովուրդը` Եկեղեցին: Հոգեւոր սպա­սաւորը ի պաշտօնէ եւ կոչումով Աստուծոյ խօսքը անոր մատակարա­րողը եւ զայն (իմա` ժողովուրդը) ուղղորդողն է: Եկեղեցին ժողովուրդին հա­մար է եւ ոչ թէ ժողովուրդը Եկեղեցիին: Մեր եկեղեցական հոգեւորական ընտանիքին մէջ պէտք չէ այն մտածելակերպը տիրող դառնայ, թէ կղերա­կաններն են Եկեղեցւոյ իշխանաւորներն ու տէրերը, իսկ ժողովուրդը կը գտնուի սպասարկողի դերին ու կարգավիճակին մէջ: Սոյն մտածելակերպը շատ վտանգաւոր հայեցակէտ մըն է եւ ամբողջապէս անհամապա­տասխան է Հայց. Առաք. Եկեղեցւոյ ազգային նկարագրին ու ժողովրդավա­րական հը­նաւանդ կանոնին:

Հայց. Առաք. Եկեղեցին եւ իր ժողովրդավարութիւնը

 

       Հայց. Առաք. Եկեղեցին եկեղեցիներու ընտանիքին մէջ կը գրաւէ առանձնա­յատուկ տեղ` արեւելեան հոգեւոր աւանդութիւններու ճոխութեամբ, աստ­ուածաբանական-դաւանաբանական հայեցակէտերու ուրոյն մեկնաբանու­թեամբ, ինքնանկախութեամբ (աւտօքեֆալ), նաեւ իր վարչական կեանքը կազմակերպելու մէջ նուիրականացած ժողովրդավարութեամբ: Եկեղեցւոյ վարչական կեանքին մէջ ժողովուրդին գործօն մասնակցութիւնը, ուրեմն, կը հանդիսանայ Հայ Եկեղեցւոյ մեծագոյն ձեռքբերումներէն մէկը: Եւ սոյնը ոչ թէ նորամուտ նորաձեւութիւն մըն է Հայ Եկեղեցիին համար, այլ` ամրա­գրուած ընդոծին աւանդութիւն մը, որուն սկիզբը պէտք է ընդունիլ Հայաս­տանի մէջ Քրիս­տոնէութեան պետական-պաշտօնական կրօն հռչակումէն ընդամէնը 143 տարի վերջ: Այդ բարեբաստիկ 444 տարեթիւը Շահպիվանի ժողովի գու­մարման թուականն է, որ կայացած է Յովսէփ Ա. Հողոցմեցիի կաթողիկոսու­թեան եւ Վասակ Սիւնեցիի մարզպանութեան օրօք: Բարե­բախտաբար, մեր մատենագրութիւնը մեզի աւանդած է այդ ժողովին կանոն­ները, ինչպէս նա­եւ նախաբանը, ուր յստակ կը վկայուի[8], որ այդ ժողովին մասնակցած են ոչ միայն 40 եպիսկոպոսներ, վանականներ, երէցներ, սար­կաւագներ, նախա­րարներ, նոյնիսկ` ազատներ եւ շինականներ, “Որոնք նա­խանձախնդիր էին օրէնքներու սրբութեան”: Այս պատմական իրողու­թիւնը, Հայ Եկեղեցւոյ ժողովրդավարական դրուածքը հասկնալու իմաստով, կը ներ­կա­յացնէ ա­ռանձնայատուկ կարե­ւորութիւն մը, քանի այս փաստը իր շա­րունա­կութիւնը ունեցաւ Վարդանանց պատերազմի նախօրեակին, 449 թը­ւա­կա­նին, Արտիշատի մէջ հոգեւոր եւ աշխարհիկ ներկայացուցիչներու մաս­նակ­ցութեամբ գումարուած ժողովով: Հայ Եկեղեցւոյ մէջ աւանդու­թիւն դարձած եւ նուիրականացած այս օրէնքն էր որ, ահաւասիկ, պարագաներու բերու­մով, ամրագրուեցաւ “Ազգային Սահմանադրութեան” մէջ 1860/63 թը­ւա­կան­ներուն:

 

       Ընդհակառակը, Ռուսական Կայսրութեան տարածքին մէջ Հայ Եկեղեցւոյ գոր­ծունէութեան համար 1836-ին ռուսաց Նիկոլայ Ա. կայ­սեր կողմէ վաւե­րացուած եւ որոշ ժամանակաշրջան մը կիրարկուած “Պոլոժէն­իէ”-ն, հետե­ւելով ուղղա­փառ եկեղեցիներուն օրինակին, աւելի ունէր կղերակեդրոն բը­նոյթ: Ան Եկեղեցիին իշխանութիւնը կը կեդրոնացնէր կաթողիկոսին, եւ տե­ղական մակարդակներու վրայ` առաջնորդներուն ձեռքին, անշուշտ անոնց վրան ալ պահակ կարգելով “պրոկուրորը” կամ “քոնսիսթորիա”-ներու վա­րիչները: “Պոլոժէն­իէ”-ն թէպէտ չէր մերժեր Եկեղեցւոյ վարչական կեանքին մէջ աշխարհականներու մասնակցութիւնը, բայց ռուսաց կայսեր կը վերա­պահէր առաջնորդներու վերջնական անուանումը, կաթողիկոսին կողմէ ներ­կայացուած երկու ընտրելիներուն մէջէն: Հայ Եկեղեցւոյ ժողովրդավա­րական նկարագրին եւ անոր սրբազան աւանդութեանց խոտոր այս կացու­թեան առաջին հարուածը հասցուց Խրիմեան Հայրիկը, երբ 1906-ին յատուկ կոնդակով մը ամբողջապէս ժողովուրդին վերադարձուց իր առաջնորդը ընտրելու իրաւունքը: Ցարական Ռուսաստանի փլուզումէն ետք, Գէորգ Ե. ներկայացած առիթը չփախցուց, եւ 1917-ին ընդհանրապէս ջնջեց “Պոլոժէն­իէ”-ի գործածութիւնը Հայ Եկեղեցիին մէջ, քանի որ ան դուրսէն պարտադ­րըւած եւ հայ եկեղեցական-վարչական մարմնոյն մէջ օտարոտի կանոնա­գրութիւն մըն էր:

 

       Հայաստանի մէջ համայնավարական կարգերու հաստատումէն ետք, ա­նաստուածութեան սկզբունքին եւ քարոզչութեան վրայ հիմնուած Սովե­տական Միութիւնը հազիւ թէ հանդուրժուած կարգավիճակ մը կը շնորհէր Եկեղեցիին: Մարքսիզմի եւ Լենինիզմի տնտեսական, պետական-քաղաքա­կան ծրագրով զարգացող խորհրդային հասարակութեան մէջ բացարձակա­պէս տեղ չունէր եկեղեցին, ո´չ ալ իր հոգեւորականութիւնը: Տեղին չէ այս­տեղ բանալ աոանձին փակագիծ մը յիշելով այն հալածանքները, որոնց են­թարկուեցաւ նաեւ Հայ Եկեղեցին մինչեւ Հայրենական Մեծ Պատերազմին աւարտը: Քանի ժողովուրդը, այսուհետեւ, պաշտօնական կապ մը չունէր իր Եկեղեցիին հետ եւ մասնակից չէր անոր հոգեւոր եւ վարչական կեանքին, ակամայ խզում մը առաջացաւ հոգեւոր հինաւուրց աւանդութեան եւ հաւա­տացեալներուն միջեւ: Փաստօրէն, ժողովուրդի գործօն մասնակցութիւնը Եկեղեցւոյ վարչական կեանքին մէջ` ծխական-համայնքային եւ թեմական դրուածքներով ամբողջապէս անգործունեայ դարձան, չ’ըսելու համար կոր­ծանեցան, ուստի` այդ ժամանակամիջոցին մէջ հովուապետող կաթողիկոս­ները ստիպուած եղան Հայաստանի եւ ներքին Սփիւռքի մնացած քանի մը թեմերուն վրայ առաջնորդները (անպայման համաձայնելով Եկեղեցական Գործերու Խորհուրդին հետ) նշանակելու: Ցաւալի է հաստատել, որ խոր­հըրդային կարգե­րէն ժառանգ մնացած նշանակելու այդ սովորութիւնը դեռ եւս կը շարունակուի Հայաստանի եւ, այսպէս կոչուած, ներքին Սփիւռքի ամբողջ տարածքին:

 

       Եկեղեցւոյ վարչական կեանքը կազմակերպելու պատաս­խանատուութիւն­ներուն մէջ Հայ ժողովուրդը ոչ միայն կը բերէ իր լայն ու գործօն յանձնա­ռութիւնը, այլ նաեւ Եկեղեցւոյ իշխանութիւնը կը բաժնէ իր եկեղեցական պաշտօնեաներուն հետ` ընտրական մասնաւոր իրաւունքով: Համայնքնե­րու եւ ծուխերու մէջ ժողովուրդն է որ կ’ընտրէ ու թեմի առաջնորդ եպիսկո­պո­սին կը ներկայացնէ իր տիրացուն, զայն քահանայ ձեռնադրելու եւ օծելու խնդրանքով: Նոյնպէս, առաջնորդական թեմի մը թեմական պատգամաւո­րական ժողովը իր պատրաստած թեկնածուներու եռանուն ցանկէն կ’ընտրէ իր առաջնորդը եւ զայն կը ներկայացնէ կաթողիկոսին` ձեռնադրելու, օծելու կամ վա­ւերացնելու խնդրանքով: Ինչպէս եպիսկոպոսը իրաւունք չունի իր անձնա­կան նախաձեռնութեամբ ընտրելու քահանայ մը եւ զայն պարտադ­րելու հա­մայնքին, նմանապէս եւ կաթողիկոսին վերապահուած չէ իր անձ­նա­կան նա­խաձեռնութեամբ ընտրել եպիսկոպոս մը եւ զայն առաջնորդ նշանակել թեմին վրայ: Սոյնը կոպիտ ոտնձգութիւն մը նկատուած է Հայ Եկեղեցւոյ ժո­ղովրդավարական կարգին դէմ: Բայց, բնականաբար, ինչպէս եպիսկոպո­սը քահանայի, նոյնպէս եւ կաթողիկոսը եպիսկոպոսի պարա­գային իրա­ւունք ունին չձեռնադրելու եւ չօծելու, երբ ցոյց կու տան ընծայ­եալին կանո­նական, հոգեւոր կոչումի եւ պատրաստուածութեան վերաբե­րող թերութիւն­ները:

 

       Ի տարբերութիւն որոշ քոյր եկեղեցիներու, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը կ’ընտրուի ոչ թէ կարտինալներու կամ միայն եպիսկոպոսաց ժողովին կող­մէ, այլ` ազգային-եկեղեցական սրբագումար ժողովէն, որուն մէջ ճնշող մե­ծամասնութիւն կը ներկայացնեն աշխարհական պատգամաւորները:

 

       Այս բոլորը, ահաւասիկ, ցոյց կու տան Հայ Եկեղեցիի հոգեւոր եւ վարչական իշխանութեանց ներդաշնակ բաշխումը եկեղեցականներուն եւ հաւատաց­եալ ժողովուրդին միջեւ, փոխադարձ պայմանաւորուածութիւնը եւ դարե­րու ընդմէջէն կառուցողական համագործակցութիւնը` ի շինութիւն եւ ի պայ­ծառութիւն մեր Մայր եւ Ս. Եկեղեցիին:

 

 

       Դժբախտաբար, սակայն, վերջին ժամանակներուն եկեղեցական որոշ ղե­կա­վարներու մօտ ի յայտ եկած աւելի իշխանութիւն ունենալու մենատիրա­կան ձգտումները, Հայ Եկեղեցւոյ ժողովրդավարական իրաւունքին դէմ կա­տա­րած ոտնձգութիւնները որոշակիօրէն խախտեցին այն նժարն ու հա­ւասա­րակշիռը, որ երբեմն խնամքով եւ երկիւղածութեամբ կը պահպանուէր մեր Եկեղեցւոյ վարչական կալուածին մէջ: Այս մասին կը խօսին Ֆրանսայի, Զուի­ցերիոյ եւ այլ թեմերու ու համայնք­ներու մէջ կատարուած տխրահռչակ իրադարձութիւնները: 2009-ին Մայր Աթոռի կողմէ պատրաստուած եւ խնդր­ա­յարոյց պայմաններու մէջ վաւերացուած թեմական ուղենիշային կա­նոնադրութիւնը, որքան ալ անհրաժեշտ նկատուի նման փաստաթուղթի մը մշակումը, իր որդեգրած կարգ մը յօդուածներով կը ներկայացնէ ուղղա­կի ոտնձգութիւն մը Հայ Եկեղեցւոյ ժողովրդավարական սկզբունքին, թեմե­րու եւ անոնց մէջ օրինաւորապէս գործող պատկան մարմիններու ինքնու­րոյնութեան, ինչպէս նաեւ առաջնորդի ազատ ընտրութեան իրա­ւունքին դէմ: Սոյն թուականի Մայիսին, Ամերիկայի Արեւելեան Թեմի տարեկան ժո­ղովին, թեմական ծրագիր-կանոնագրին մէջ որդեգրուեցաւ մտ­ցնել իր ար­տաքին երեւոյթին մէջ շատ պարզ թուացող փոփոխութիւն մը, առ այն` որ առաջնորդի ընտրութեան համար թեկնածուներուն եռանուն ցանկը պէտք է նախապէս վաւերացուի կաթողիկոսին կողմէ: Սոյնը կը նշանակէ, որ կաթո­ղիկոսը ինքզինքին կը վերապահէ իրաւունքը ներկայացուած ցանկը ընդ­հանրապէս չվաւերացնել կամ, ըստ իր հայեցողութեան, ցանկէն դուրս հա­նել թեմին կողմէ առաջարկուած սա կամ նա թեկնածուին անունը: Այլապէս, ինք կ’առաջարկէ իր նախընտրած թեկնածուն առաջնորդի ընտրութեան համար: Հասկնա­լի է, թէ նման որոշում մը ի՞նչ ազդեցութեամբ եւ ի՞նչ պայ­­մաններու տակ առնուած է: Հայ Եկեղեցւոյ կանոնական աւանդութիւնը չունի այդպիսի ստաց­ուածք. այդ Լատին Եկեղեցւոյ կղերական-պապական դրուածքին նմանող մէկ գոր­ծառոյթն է, զոր կը միտին իւրացնել եւ սկզբուն­քով ազատ մեր ընտրական համակար­գին պարտադրել Եկեղեցւոյ իշխանա­տենչ ղեկա­վարներէն ոմանք: Այսօր Հայ Եկեղեցիին մէջ աճող ամենամեծ փորձութիւնն ու վտանգը ժո­ղովրդավարութեան սահմանափակումը եւ փո­խարէնը Եկե­ղեցւոյ սպասա­ւորներու (իմա` կղերի) իշխանութեան յաւելումն է: Ի հարկէ, ամբողջական համոզումով եւ բարձր գիտակցութեամբ պէտք է ողջունել Հայ Եկեղեցւոյ կա­ռուցուածքը եւ ներեկեղեցական յարաբերու­թիւնները կանո­նակարգելու բոլոր բարի ցանկութիւններն ու այդ ուղղու­թեամբ գործա­դր­ուած ճիգերը, սակայն առանց կղերատիրական նկրտում­ներու: Հայ ժո­ղո­վր­դական խաւե­րու լայն մասնակցութիւնը եկեղեցական կեանքի եւ վար­չական իշխանու­թեան կառավարման դրուածքին մէջ կը հանդիսանայ Հայ Եկեղեցւոյ ստեղ­ծագործած անզուգական ու իր պատմա­կան հնութեամբ եզակի արժէքներէն մէկը: Արդարեւ, նուիրական արգասիք­ մը, նման այն բիւրեղ ադամանդին, որուն վրայ յառաջացած աննշան բիծն անգամ կը նուա­­զեցնէ իր բուն ար­ժէքը:

 

       Այս առնչութեամբ որքան ցանկալի պիտի ըլլար, եթէ երբեք ազգային-եկե­ղեցական սրբագումար ժողովը, որ ի պաշտօնէ ունի Հայց. Առաք. Եկեղեցւոյ գերագոյն եւ օրէնսդիր հեղինակութիւնը, ոչ թէ կաթողիկոսի մը վախճանու­մէն ետք լոկ նոր գահակալ մը ընտրելու համար հրաւիրուի, այլ` առնուազն չորս տարին անգամ մը գումարուի, այսօրուան ու վաղուան հասարակա­կան, քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային կեանքի հզօր մարտա­հրաւէրներուն եւ ժամանակի հրամայականներուն դէմ յանդիման գտնուող մեր Ս. Եկեղեցին կայուն եւ կենսունակ պահելու համար: Միայն ազգային-եկե­ղեցական ժողովին վերապահուած է գերագոյն իրաւունքը ընդհա­նուր Հայ Եկեղեցիին վերաբերող եկեղեցական որեւէ կանոնագրութիւն կամ օ­րէնք գործադրուելէ առաջ վաւերացնել եւ տալ շահագործման՝ համայն Հայ Եկեղեցւոյ պէտքերուն համար:

 

       Նոյնպէս, Հայց. Առաք. Եկեղեցւոյ եպիսկոպոսական ժողովը, որ վերջին ան­գամ 44 տարի առաջ՝ 1969-ին գումարուած էր, ըլլայ Հայ Եկեղեցիին մէջ գոր­ծող հեղինակաւոր եւ մնայուն մարմին մը էապէս եւ բազմակողմանի իմաս­­­­տով փոխուող հասարակարգի մը մէջ, հայ հաւատացեալ մարդուն հա­մ­ար Եկեղեցին դարձնէ հետաքրքրական, ոչ պարզապէս լոկ իր ծիսակա­տա­րու­թիւններով, այլ՝ ծառայասիրութեամբ եւ անվերապահ մասնակցու­թեամբ դէ­պի ժամանակակից ընկերու­թեան եւ հասարակարգի բոլոր ոլորտ­ները:

 

Եկեղեցի եւ պետութիւն

 

       Հայաստանի մէջ Եկեղեցիի եւ պետութեան սերտաճումը, որ յատկապէս անց­­նող այս քանի մը տարիներուն շատ աւելի ակներեւ դարձաւ, ստեղծեց մտա­հոգիչ նոր իրավիճակ մը շատերուն համար: Մտահոգութիւն՝ ոչ միայն այն փաստին համար որ, այսպէս, Հայց. Առաք. Եկեղեցիին կը շնորհուէր առանձ­նայատուկ հե­ղինակութիւն եւ յաւելեալ արտօնութիւններ ընկերա­յին-հա­սարակական կեանքին մէջ, այլ՝ Եկեղեցին կամայ թէ ակամայ կ’են­թարկուէր եւ կը շահա­գործուէր նաեւ պետական քաղաքական ծրագիրներու իրագործ­ման նպա­տակներով: Այսօր ալ շատեր կը մեկնաբանեն, թէ այս ըն­թացքով Եկեղեցին կը շեղի իր հոգեւոր-բարոյական, ընկերային-հասարա­կա­կան ծա­ռայութեանց կրօնաշունչ առաքելութենէն, դառնալով սպասաւո­րը այն կու­սակցութեան, որմէ կազմուած է ներկայի պետութիւնը: Բնա­կանա­բար, պե­տութեան ծա­ռա­յելը ազգային սեպուհ պարտքն է իւրաքան­չիւր քա­ղաքացիի եւ, այս իմաստով, Եկեղեցին ալ պիտի սատարէ պետու­թեան կա­յացման եւ ամրա­պնդման գործին: Այսուհանդերձ, ան պէտք չէ կորսնցնէ իր բուն դերը, քրիս­տոսահիմն, հետեւաբար` աստուածային հաս­տատու­թիւն մը ըլլալու նկա­րագիրը, եւ պահէ պետական-քաղաքական դրուածքէն ալ վեր հոգեւոր-բարո­յական ներկայութիւն մը հանդիսանալու իր հանգա­ման­քը, ոչ միայն պետական կառոյցին, այլ՝ անխտիր ամէնուն համար:

 

       Եկեղեցիին բարձրաստիճան ղեկավարութիւնը պէտք չէ հաւատացեալնե­րուն մօտ ստեղծէ այն թիւր տպաւորութիւնը, թէ Եկեղեցին պետութեան հետ իր համագործակ­ցութեամբ դարձած է պետական կառոյցի կցորդ եւ լծակ, կամ վատթարագոյնը` պետական ծրագիրներուն կարգախօսը: Կրկին տե­ղին չէ այստեղ թուարկել փաստեր, որոնք մօտաւոր անցեալին ուղղակի այն տպաւորութիւնը թողուցին հայ հասարակութեան լայն շրջանակներուն մէջ, թէ Հայաստանեայց Եկեղեցին եղած է յենակ մը ի նպաստ պետական կու­սակցութեան շահերուն:

 

       Հայց. Առաք. Եկեղեցին ազգային-ժողովրդական եկեղեցի է, որուն սուրբ ա­ւազանէն ծնած զաւակները ի´նչ ուղղութեան, ընկերային-հասարակական կեանքի, նաեւ քաղաքական համոզումներու ո´ր հոսանքին ալ պատկանին, միեւնոյնն է, անոնք բոլորը Հայ Եկեղեց­ւոյ մարմնին անդամ են, որոնց Եկե­ղեցին իբրեւ գորովագութ մայր պարտի սիրով առաջնորդել իր գոգը:

 

       Հակա­ռակ իր ազգային-ժողովրդական եկեղեցի ըլլալու հանգամանքին, Հա­յաս­տանի մէջ Հայ Եկեղեցին պետական եկեղեցի չէ: Հայաստանի Սահմա­նա­դրութիւնն ալ արդէն պետութիւն եւ եկեղեցի անջատ սկզբունքը որդե­գրած է, ընդունելով ու գնահատելով հանդերձ Հայց. Առաք. Եկեղեցւոյ “Ազ­գային բացառիկ առաքելութիւնը հայ ժողովրդի հոգեւոր կեանքում, նրա ազգային մշակոյթի զարգացման եւ ազգային ինքնութեան պահպանման գործում”: Այսուհանդերձ, թէ´ հայրենի պետութեան եւ թէ Հայ Եկեղեցիին համար բարի է որ իրարմէ անջատ մնան, բայց փոխադարձ պատկառանքով եւ խաղաղարար ոգիով մին սատարէ քաղաքացիներու բարօր կեանքին, իսկ միւսը նպաստէ անոնց հոգեւոր-բարոյական վերելքին: Եկեղեցին պէտք չէ ինքզինքին թոյլ տայ, իր հոգեւոր պատասխանատուութիւններէն դուրս, պե­տութենէն օգտուիլ մասնաւոր իրաւունքներու ստացումով, իսկ պետու­թիւնն ալ զգոյշ պէտք է ըլլայ չօգտագործել հասարակութեան մէջ Եկեղեցիին ունե­ցած առաւելութիւները իր ներքին եւ արտաքին քաղաքական ծրագիրներուն համար:

 

       Անձկայրեաց պիտի ուզենք ակնկալել, որ մեր հայրենի պետութիւնը ըլլայ այնքան հեռատես եւ լուսամիտ, որ գիտնայ հաշտեցնել հայրենասիրութեան ոգին կրօնի ոգիին հետ: Որովհետեւ հաշտարար այս ոգին է, որ ազգը կը միացնէ Աստուծոյ` լուսեղէն զոյգ թեւերով գիտութեան եւ հաւատքին:

 

Ոճիր` հոգիին դէմ

 

       Կայ նաեւ ուրիշ ցաւոտ հարց մը, կոտտացող վէրք մը, որ Եկեղեցւոյ մարմ­նին վրայ պիտի չսպիանայ, այլ՝ միշտ պիտի արիւնի, մինչեւ չբարեփոխուի ան­բնական երեւոյ­թը եւ արդարութեան վերականգնումով չսրբագրուի կո­պիտ սխալը. այդ` քանի մը տասնեակ հոգեւորականներու “կարգալուծման” պա­րագան է:

 

       Վերը ակնարկուած եկեղեցական ճգնաժամին անդրադառնալով պէտք է խոստովանիլ, որ անոր յառաջացման մէջ նաեւ կարեւոր դեր ունեցան իրա­րայաջորդ “կարգալուծում”-ները քանի մը տասնեակ հոգեւորականներու` սարկաւագներու, քահանաներու, աբեղաներու, վարդապետներու, եպիսկո­պոսներու եւ արքեպիսկոպոսներու: Այս բոլոր “կարգալուծում”-ներուն առ­թիւ նման լուրջ վճիռ մը կայացնելու համար ծանրակշիռ ոչ մէկ պատճառ գոյութիւն ունէր: Մայր Աթոռի հրապարակած հաղորդագրութիւններուն մէջ նշուած կցկտուր մեղադրանքները նախ ապացուցուած եւ համոզիչ չեն, ա­պա անոնք բոլորն ալ մատնացոյց կ’ընեն որոշ կարգապահական խախ­տումներ, որոնք բոլորն ալ հիմք չեն ներկայացներ ենթակաները “կարգա­լուծման” ծանր պատիժին ենթարկելու: Այս ուղղութեամբ հայ հասարա­կու­թիւնը, որ սկիզբը այնքան ալ ուշադիր չէր Եկեղեցիին մէջ կատար­ուող ող­բերգութիւններուն, սկսաւ հետզհետէ ընդվզիլ, քանի որ նախ երե­ւոյթը տգեղ էր ու անբնական, եւ երկրորդ` տրամաբանական չէր որ այսքան մեծ թիւ մը զոհերու սխալ ըլլային, իսկ զանոնք զոհող անձը` շիտակ:

 

       Կարգալոյծ մէկ հոգեւորականն անգամ արդէն շատ է Եկեղեցիին համար. ա´յս է մեր համոզումը: Կարգալուծումը ոճիր մըն է քահանայական կոչու­մին, հոգիին ու խղճին, նաեւ մարդկային արժանապատուութեան դէմ: Ի´նչ պաշտօնի կամ ո´վ ուզէ ըլլայ, մարդ արարածը իշխանութիւն չունի ձեռնա­դրութեան եւ Ս. Միւռոնի օծման արարողութիւններուն ընդմէջէն քահանա­յին Ս. Հոգիի ուղղակի փոխան­ցած վաւերական շնորհներէն զրկելու: Քահա­նայի կոչման, ձեռնադրութեան եւ օծման արարողութիւնները նուի­րական  են. անոնք կը ներկայացնեն Ս. Հոգիին ազդեցութեամբ ձեռնադրուող անձին անիմանալի եւ էական փոխարկութիւնը, այլ խօսքով` հոգեփոխութիւնն ու ներքին վերած­նունդը: Իրագործուածը սրբագործութիւն մըն է, անիմանալի խոր­հուրդի մը կատա­րումը, բառին իսկական առումով, որ ունի անլուծանե­լի եւ անկրկնելի նկա­րագիր: Ուստի, վաւերականօրէն օծուած քահանան “կարգալոյծ” հռչակելը ի´նչ տեսակ “տնօրինում”-ով ալ իրականանայ, կը յարաբերականացնէ խորհուրդին նուիրականութիւնը, կ’արժեզրկէ անոր ան­ձեռնմխելի սրբու­թիւնը ու կը գործէ աններելի մեղք մը՝ հայհոյելով Ս. Հոգիին դէմ: Հաւատք պէտք է ունենալ սրբութիւններու նկատմամբ եւ եր­կիւղ՝ աստուածախօս պատգամին հանդէպ, որ կ’ըսէ. “Ամէն մեղք եւ հայհո­յութիւն պիտի ներուի մարդոց, բայց Սուրբ Հոգիին դէմ հայհոյութիւնը պիտի չներուի ո´չ այս աշխարհիս մէջ եւ ո´չ ալ հանդերձեալին[9]”:

 

       Կարգալոյծ հռչակել բազմաթիւ հոգեւորականներ, Եկեղեցւոյ առաքե­լա­կա­նութենէն զրկել ամբողջ համայնքներ, անվաւեր համարել թեմական եւ հա­մայնքային կանոնագիրներու հետեւողութեամբ ընտրուած վարչութիւն­ներ, ապօրէն յայտարարել գործող կառոյցներ եւ մասամբ նորին, աննախա­դէպ եւ անընդունելի երեւոյթներ են, նաեւ միանգամայն անհամապատաս­խան` քրիստոնէական կրօնի եւ Եկեղեցւոյ առաքելութեան սիրոյ եւ խաղա­ղա­րար ոգիին հետ:

 

       Վաւերականօրէն օծուած հոգեւորականը “կարգալոյծ” հռչակել ուղղակի բար­բարոսութիւն եւ նողկալի վայրագութիւն մըն է: Ան սնանկութիւնն է բարոյական գիտակցութեան եւ պարտութիւնը մարդկային բանականու­թեան, որ կը մերժէ օգտագործել դժուարութիւններուն առջեւ երկխօսութիւն ստեղծե­լու եւ բարի լուծումներ առաջարկելու քաղաքակիրթ բոլոր հնարա­ւորու­թիւնները:

 

       Այո´, “կարգալոյծ” հռչակուեցան բազմաթիւ հոգեւորականներ, բայց անոնք չեղան “կարգալոյծ”, այլ եղան աւելի´ հոգեւորական` իրենց կոչումին գի­տակ­­ցութեան, ծառայական անմնացորդ նուիրումին եւ զօրեղ հաւատքին մէջ: Անոնք ակամայ “արտաքսուեցան” Եկեղեցիէն, հայրենազուրկ դարձան իրենց հոգեւոր հայրենիքէն, բայց Եկեղեցին չարտաքսուեցաւ իրենց սրտէն, ու այդ հոգեւոր հայրենիքը աւելի´ ծաղկեցաւ, ճոխացաւ ու գեղեցկացաւ ի­րենց պատարագուած հոգիին մէջ:      

 

       Բենետիկտոս ԺԶ., 21 Յունուար 2009-ին, քահանայապետական պաշտօնա­կան կոնդակով չորս եպիսկոպոսներու վրայէն վերցուց Եկեղեցւոյ հաղոր­դութենէն զրկուած ըլլալու վճիռը, առաջքը առնելով այն մեծ հերձուա­ծին, որ 70-ական թուականներուն ստեղծուած էր Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ մէջ, Մարսէլ Լըֆեվր արքեպիսկոպոսով: Պիոս Եղբայրութեան պատկանող այս եպիսկո­պոսներուն դէմ վերոյիշեալ վճիռը տրուած էր Յովհաննէս Պօղոս Բ.-ին կող­մէ 1988-ին, հիմք ընդունելով այն փաստը, որ անոնց եպիսկոպոսա­կան ձեռ­նադրութիւնը կը կատարուէր առանց պապական արտօնութեան եւ հակա­ռակ Վատիկանէն եղած կանխազգուշացումներուն: Պիոս Եղբայրու­թիւ­նը այդ ժամանակ ունէր 600.000 հաւատացեալ անդամներ, 500 քահա­նաներ, 200 ճեմարանականներ, եւ կը տնօրինէր 86 դպրոցներ եւ երկու համալսա­րաններ: Հակառակ այս պատկառելի տուեալներուն եւ Կաթողիկէ Եկեղեց­ւոյ շարքերէն եղած բողոքներուն, Բենետիկտոս ԺԶ. իր հայրական կեցուած­քով, իմաստութեամբ եւ բացառիկ հեռատեսութեամբ, ի նպաստ Կաթողիկէ Եկեղեց­ւոյ ամբողջականութեան եւ միութեան պահպանման, հնարաւորու­թիւն տուաւ այդ եպիսկոպոսներուն եւ ուրիշ շատ մը ինտեգ­րիստներու վե­րա­դառնալու Մայր Եկեղեցւոյ գիրկը: Բայց այսպիսի մեծ նա­խաձեռնութիւն մը գործը կրնայ ըլլալ միայն մեծագործներու:

 

       Վստահաբար “կարգալոյծ” հռչակուած հոգեւորականներուն մեծ մասը, “Ե­կեղեցւոյ առաքելականութենէն” զրկուած համայնքներն ու բոլոր հաւա­տաց­եալները, որոնք հայոց լոյս հաւատքը ժառանգած են իրենց նախահայ­րերէն ու պապերէն եւ ոչ թէ ոեւէ մէկուն քմահաճութենէն, կը սպասեն հաշ­տու­թեան, կը յուսան արդարութեան կատարման ու հոգեբուխ կ’աղօթեն խաղա­ղասիրութեամբ, անյիշաչարութեամբ եւ արժանապատուութեամբ վե­րա­դառ­նալու համար իրենց Մայր եւ Ս. Եկեղեցիին գիրկը:

 

       Կը հաւատամ առ Աստուած յոյսով ըլլալ եւ աղօթել, որ Հայց. Առաք. Ս. Եկե­ղեցւոյ եպիսկոպոսական այս ժողովը պարզապէս չի ծառայեր ամրագրելու սա կամ նա բարձրաստիճան հոգեւորականին դիրքը կամ շատցնելու անոր ոսկեզօծ գահին փայլքը, այլ՝ իսկապէս կը հանդիսանայ նոր արեւելում մը, վերատեսութեան ենթարկելու մեր աշխարհահայեացքը ի խնդիր հոգեւոր վերածնութեան, որով այսօրուան անկարելին վաղը կը դառնայ կարելի, ա­ներեւակայելին` երեւակայելի, իսկ անհաւատալին` ստոյգ իրականու­թիւն:

 

            Ես խորապէս համոզուած եմ ու կը հաւատամ, որ Հայց. Առաք. Ս. Եկեղեցին իր էութեան մէջ, դարերուն ընդմէջէն ցայսօր, մնացած է բիւրեղ ու մեծաւ մասամբ անփոփոխ՝ իր առաքելական ուղ­ղափառ հաւատքով, սրբազան աւանդութիւննե­րու ժառանգութեամբ, ծիսական-պաշտամունքային կեանքի հոգեւոր անհամեմա­տելի գեղեցկութիւններով ու եզակիութեամբ, նաեւ իր հայկազուն հօտին ծառայե­լու ամբողջանուէր յանձնառութեամբ: Անոր համար է որ առկայ նամակին յառա­ջա­բան ընտրեցի Յովհաննէս Երզնկացի Պլուզ վարդապետի Ս. Գրիգոր Լուսաւոր­չին ձօն­ուած ներբողի համապատասխան խօսքերը:

 

            Երզնկացիին նման, բայց ժամանակով շատ աւելի նոր, եկեղեցական ուրիշ հեղի­նակ մը, որուն անձը եւ գործը ի տղայի տիոց սիրած եմ, Գարեգին Եպս. Սըր­ուանձտեանցն է: Ան եւս Հայ Եկեղեցիին մասին նոյնքան գեղեցիկ եւ ճշմարտացի գնահատականով մը արտայայտուած է, որուն խօսքերը փոխարինաբար այս նա­մակին մէջ պիտի ուզեմ մէջբերել, արտայայտելու համար սրտիս զեղուն զգացում­ները.

 

«Եկեղեցին է հայրենիք մեր, ի նմա գտանեմք զլեզուն եւ քարտէզս եւ ի քա­րինս նորա դրոշմեալ անուանք, ժամանակք, անցք, յիշատակք անձանց բա­րեպաշտից եւ հայրենաշինից, անդ արքայք եւ բամբիշք, նախարարք եւ դըշ­խոյք, տեարք եւ տիկնայք, հայրապետք եւ վարդապետք, քահանայք եւ կղե­րիկոսք եւ ամենայն արք անուանիք»:

 

Յաջողութեան եւ արեւշատութեան սրտաբուխ մաղթանօք,

Մատչիմ Աստուածահիմն Տաճարին եւ Մօրն Լուսոյ Սրբոյ Էջմիածնի ի համբոյր`

 

 

 

Ժընեւ, 22 Սեպտեմբեր 2013                                 Դոկտ. Աբէլ Քհնյ. Մանուկեան

 


[1] Մտ. Դ, 17; Ժ, 7:

[2] Մկ. Ա, 15; Ղկ Ժ, 9, 11:

[3] Ղկ. ԺԷ, 20:

[4] Ա. Պտր. Բ. 9:

[5] Մտ. Ի, 26:

[6] Յովհ. ԺԳ, 13-14:

[7] Մկ. Ժ, 42-45:

[8] “Եւ ժողովէին եպիսկոպոսք Խ եւ երիցունք եւ սարկաւագունք բազում եւ նախանձաւոր պաշ­տաւնեայք եւ համաւրէն ուխտ սրբոյ եկեղեցւոյ, իշխանք ամենայն` գաւառատեարք, գաւառակալք պետք, բռնաւորք, զաւրագլուխք, հազարաւորք, կուսակալք, ազատ կողմանց, աւագ նախարարք աշխարհին Հայոց` որք նախանձախնդիր էին աւրինաց եւ սրբութեան”: Հմմտ. Կանոնագիրք Հայոց, Ա, աշխ. Վազգէն յակոբեանի, Երեւան, 1964, էջ 427-428: 

[9] Մտ. ԺԲ, 31-33:

 

La communauté arménienne de Suisse

du Révérend Père Dr. Abel Hratch Manoukian

 

Chers fidèles et amis,

 

Nous avons l’immense plaisir de vous annoncer qu’à l’occasion du 40ème anniversaire de l’Église Apostolique Arménienne St. Hagop de Suisse, notre curé, le Rév. Père Dr. Abel Manoukian, prépare un livre intitulé :

"LA COMMUNAUTE ARMENIENNE DE SUISSE, LE PRESENT ET UNE HISTOIRE DE PLUS DE 100 ANS."

 

Cet ouvrage est un témoignage authentique des débuts et du développement de notre communauté. Il sera publié en quatre langues : français, allemand, italien et arménien et comportera 120 pages.

 

Le prix de base de ce livre est de CHF 30.- mais bien entendu tout don supplémentaire sera le bien venu, car il faut le rappeler et le souligner que cet ouvrage a été sponsorisé par un bienfaiteur et le bénéfice intégral sera versé à l'Eglise pour soutenir sa mission spirituelle et communautaire.

 

Vous pouvez commander ce précieux document directement auprès de l'auteur ou aux coordonnées indiquées dans la brochure ci-jointe [format PDF].

 

Le Conseil de l'Église apostolique arménienne de Suisse

 

Les sept plaies de Giumri

du Révérend Père Dr. Abel Hratch Manoukian

 

Dans la ville de Giumri au nord de l'Arménie, se trouve l'Eglise dédiée à la Sainte Vierge. Dans la chapelle de droite, on peut admirer une icône célèbre de la Vierge intitulée "les sept plaies". Cette icône, spécialement vénérée par les croyants arméniens, représente un fait singulier en Arménie et l'église qui l'abrite s'est transformée en lieu de pèlerinage.

 

Dans l'histoire de la tradition iconographique arménienne, il n'est pas coutumier de présenter la Sainte Vierge avec sept glaives transperçant son cœur. (Il s'agit des sept plaies symboliques que la Sainte Vierge a reçues durant la vie salutaire de son fils, notre sauveur, Jésus Christ). Ceci n’empêche pas de nombreux croyants de Giumri dans leur ville très riche en traditions nationales de se rendre à la chapelle sacrée de l’église de la Sainte Vierge pour offrir leurs ferventes prières, formuler leurs vœux et leurs souhaits les plus ardents. Ils viennent chercher une consolation à leur âme tourmentée par les durs flots de la vie et leurs efforts quotidiens dans le regard serein et souriant de la Sainte Vierge troublée.

 

Cette icône est beaucoup plus ancienne que l’église, construite en 1837 avec des pierres sombres, située sur la place principale de Giumri, face à l’Eglise Saint-Sauveur, détruite après le séisme du 7 décembre 1988.

 

L’icône donne une note particulière à l’église qui l’abrite, raison pour laquelle elle a reçu le nom de la Sainte Vierge Marie.

 

Sur les genoux de la Sainte Vierge où repose le corps de Jésus, la tête baissée, occupe le centre du tableau. A sa droite et à sa gauche se tiennent deux anges dont le regard ébahi reflète l’ampleur inouïe et incompréhensible de l’événement. Un nimbe lumineux éclaire le visage de la Sainte Vierge recouvert d’un voile azur et doré. Entre les nuages que l’on aperçoit dans le ciel triste, une multitude de séraphins et de chérubins fixent leur regard sur le Fils de Dieu et sa mère. Ils annoncent tous la terrible tragédie.

 

L’icône ne présente pas du tout l’envol des miniaturistes de la célèbre école de Cilicie comme Toros Roslin ou Sargis Bidzak. Au contraire il s’agit ici d’un art naïf d’une simplicité totale et comme très souvent c’est ce style simple qui impressionne les coeurs fervents des fidèles.

 

Comme il est triste le visage de la Sainte mère, le type même d’une mère dont la douleur et la tristesse ne se limitent pas à sa personne ou aux liens qu’elle a eus avec son Fils Crucifié, mais qui en vérité se rapportent aux souffrances et aux tourments humains et universels.

 

Cependant, même si le sujet de l’icône apparaît aux yeux des fidèles comme l’image d’une mère tourmentée, le peintre anonyme révèle une vérité religieuse profonde, une paix infinie, une tranquillité spirituelle indicible et dans le regard de la Sainte Vierge on voit se refléter l’espoir infini et la force invincible de la vie.

 

L’espoir est la sève de la vie. Les trois vertus fondamentales de la religion, foi, espoir et amour, sont étroitement liées entre elles et il est impossible de les séparer.

 

Il est curieux de voir que les habitants de Giumri nomment également leur église « l’Église des sept plaies » car la Mère de Dieu est représentée dans cette icône avec sept glaives qui transpercent son cœur, représentant les sept plaies qu’elle a reçues durant la vie salutaire de son fils, notre Sauveur Jésus Christ.

 

Quant aux deux dernières plaies de la Mère de Dieu, qui représentent la pietà et les événements émouvants de la mise au tombeau de Jésus, l’auteur de cet ouvrage fait les réflexions suivantes qui découlent de sa foi ardente :

 

« Sous le ciel noir, seuls quelques personnes restaient près de la croix avec les soldats. Parmi eux, une femme attirait particulièrement les regards, qui, s’agrippant à la base ensanglantée de la croix, pleurait en criant et en sanglotant, la mort de son fils. C’était la Mère de Dieu.

 

Le corps sans vie de Jésus est descendu de la croix et avant l’ultime séparation, il est mis sur les genoux de sa mère qui avait dans le temps caressé et allaité le petit Jésus dans la sainte crèche de Bethléem; à présent le pied de la croix est devenu sa tombe. Il n’y a pas de scène plus contradictoire que celle qui rapproche le début et la fin de l’homme. La sainte crèche où dormait l’enfant sous le regard souriant de sa mère et le corps d’un fils vers lequel se porte le cœur tourmenté de la Mère de Dieu.

 

Les yeux méchants et incrédules ne parviennent pas à comprendre ce point culminant de la sainteté divine et humaine. Un œil mortel ne doit pas voir le fond de la souffrance de la Mère de Dieu qui est plus terrible que la mort et qu’elle a subie pour servir son fils jusqu’à la fin et rester fidèle et dévouée dans l’adoration de l’amour de Dieu.

 

La Mère de Dieu se trouvait là jusqu’à la dernière étape de la vie terrestre de Jésus et jusqu’à sa mise au tombeau. Dans les tâtonnements de ces jours sombres et malheureux, des tempêtes avaient envahi son âme malheureuse, et les événements néfastes avaient ensanglanté son cœur tendre de leurs épines acérées. En commençant par son arrestation, son procès lugubre, sa persécution de plus en plus violente, sur le chemin de la croix, la crucifixion au Golgotha jusqu’à sa mort et sa mise au tombeau, quelle fidélité et quel amour sans pareil donne la force à un cœur maternel qui inspire et dote de vertus inestimables la femme fragile qui persiste à rester près de son fils jusqu’à la tombe.

 

Hier encore, jeune vierge, quand elle recevait dans un coin de sa chambre le salut de l’ange porteur de bonnes nouvelles, en tant que « servante de Dieu » elle obéit totalement à la volonté admirable de Dieu, pour porter dans son corps terrestre le feu divin, pour prendre part au mystère salvateur prédestiné. Elle était alors femme bienheureuse parmi les femmes, mais ici, en tant mater dolorosa, debout face à la tombe de son fils méprisé, persécuté et torturé, crucifié et sans vie, elle pense encore en son âme la même chose « Que ta volonté soit faite »; la meilleure sagesse et la vraie philosophie de la foi se cristallisent dans cette expression qui réunit la mère et le fils dans un dévouement transcendantal parfait.

 

Dieu a cherché une mère pour y ériger l’autel de sa foi. C’est là que réside toujours vivant l’autel du dévouement, où l’amour est sanctifié. Il faut y entendre toujours la sainteté de la vie, qu’au fond de notre être se trouve le mystère du Dieu Sauveur».

___

 

Le présent livre est une méditation sur l'icône de la Vierge aux sept plaies se trouvant à l'église de Giumri, qui guide étape par étape les croyants arméniens grâce à la signification des sept plaies de la Sainte Vierge, à savoir la prophétie du vieillard Siméon, la fuite de la Sainte famille en Egypte, la perte de Jésus au Temple de Jérusalem, le crucifiement, la descente de la croix, la Pietà et la mise au tombeau de Jésus.

 

Ce livre a été imprimé pour la première fois en 2006 à Beyrouth, en arménien occidental. Il a été ensuite publié traduit en arménien oriental, à la requête de l’évêque Michael Adjapahyan, le prélat de diocèse de Chirak en Arménie. A la même date, il a été imprimé à Erevan et mis spécialement à la disposition des nombreux fidèles de Giumri.

 

L'Église Arménienne a-t-elle cessé d'avoir des saints ?

La question de sanctifier les victimes de 1915 et Komitas Vartabet

 

À propos de l'ouvrage du Révérend Père Dr. Abel Manoukian intitulé "L'Église Arménienne a-t-elle cessé d'avoir des saints ?"

 

Dans l'histoire arménienne, après les événements de 1915, s'est ouverte une autre page et une autre situation de vie pour le peuple arménien. La géographie de son territoire et de son âme a été modifiée, ainsi que son regard et son attitude envers le monde. Les nouveaux mots 'diaspora' et 'Arméniens de la diaspora' se déclinent désormais parallèlement dans notre conscience avec le massacre d'un million et demi d'Arméniens dans l'Empire ottoman, avec pour conséquence de cette terrible réalité la perte du pays et de la patrie historique.

 

Cette année [2005], pour le 90è anniversaire du Génocide, les Arméniens éparpillés dans le monde se sont exprimés pour que le monde soit au courant de ce qui s'est passé, de façon regroupée, et aussi regroupé dans un état. La demande de Justice arménienne pour laquelle les Arméniens se battent avec acharnement depuis des décennies a obtenu quelques résultats, comme par exemple la reconnaissance officielle du génocide des Arméniens par les parlements de 18 pays.

 

Les reflets des réalités de 1915 ont laissé des influences inévitables sur cette période de 90 ans, et aussi sur l'histoire, sur la vie quotidienne, sur les décisions politiques comme aussi sur la science et la culture.

 

Voici qu'un travail important a été publié par le berger spirituel des Arméniens [de Genève], le Dr. Abel Manoukian, dont le titre est "Est-ce que l'Église Arménienne est fatiguée d'avoir des Saints ?". Le livre soulève la question de la sanctification des milliers de victimes du Génocide des Arméniens et de Komitas Vartabet. L'auteur est sûr que le terrain national est prêt pour cette question-là depuis longtemps; et comme symbole de cette tragédie nationale, la reconnaissance [de ce martyre] en la personne de Komitas est justifiée.

 

Le devoir de sanctification est le monopole de l'Église Arménienne; d'après l'auteur, le retard [dans la sactification] n'est pas compréhensible. Il donne comme exemple la sanctification des martyrs tués dans les arênes romaines pendant les premiers siècles du christianisme, par les Églises générales [catholiques] et par l'Église Apostolique. Une partie importante [des saints du calendrier] dans l'Église générale [catholiques] - et dans l'Église Apostolique, dans notre calendrier - ont des origines purement arméniennes: 64 noms de fêtes sur 204. À ce propos, les derniers saints de notre Église, Hovhan Vorotnetsin (XIVè s.) et Grigor Tatevatsin (XVè s.), sont rentrés dans les rangs des saints de l'Église Arménienne au XVIIIè siècle. Après cela, l'Église Arménienne n'a donné à personne le statut de saint. Après le XVè s., n'y a-t'il plus eu de sacrifice ou de martyr pour la foi chrétienne ? Il [Abel Manoukian] tient la question de la sanctification des martyrs de 1915 et de Komitas pour nécessaire. Il rappelle le décret, écrit en 1989 par les Katholicos Vasgen Ier et Karekin II de la Grande Maison de Silicie, qui traite de la sanctification des martyrs arméniens. Le décret évoque également la sanctification dans la tradition de l'Église Arménienne. En conclusion, le pasteur Abel, en prenant en compte et en décrivant les désaccords et les divergences, justifie ses réponses.

 

Tous les martyrs n'avaient certes pas le comportement d'un chrétien pratiquant. Il y avait parmi eux des non baptisés et aussi des enfants pas encore nés. La sanctification commune de 1,5 million de martyrs est-elle dès lors possible ? En reconnaissant ces réalités, il [Abel Manoukian] écrit: "Martyrs de sang pour le Christ et pour la Foi, est-ce que cela ne pardonne pas leurs péchés ordinaires ?". Il signale aussi des cas où plusieurs Arméniens ont préféré mourir plutôt que d'accepter l'Islam comme issue de salvation, comme par exemple le fameux écrivain Rupen Sévag. Il donne comme exemple de sanctification commune les Arméniens qui ont pris leurs armes pour défendre leur foi dans la bataille d'Avaraïr. Et comme Vartan avec ses compagnons sont classés parmi les rangs des saints de l'Église Arménienne, les 1.5 millions de martyrs du Génocide doivent être également sanctifiés. Dans ce cas-là, le nombre des martyrs doit être considéré comme secondaire, et le point essentiel doit être considéré comme étant "le fait qu'ils sont martyrisés de façon commune pour le Christ et pour la Foi. Le sang versé des martyrs est la base de l'Église".

 

L'auteur espère qu'avant la solution politique de la question arménienne, l'Église Arménienne réalisera son devoir: sanctifier ses enfants martyrs [d'avril] et il considère cela comme un pas qui secondera considérablement la reconnaissance définitive du Génocide des Arméniens.

 

Mélania Badalian

 

Article publié dans la revue Achgharh du 10 septembre 2005

Revue culturelle bilingue bi-mensuelle. Traduction: L.S.E.

___

 

L'Église Arménienne a-t-elle cessé d'avoir des saints ?

Révérend Père Dr. Abel Manoukian

2005, 28 pages.

Publication Roupen Sevag | Le Verdon D, Domaine du Loup | F-06800 Cagnes-sur-Mer

 

The Armenian Church - Present Day Challenges

du Révérend Père Dr. Abel Hratch Manoukian

 

Ouvrage en anglais. Il s'agit d'un recueil de réflexions sur les réformes qui pourraient être proposées à l'Église afin que la communion de l'Église et des fidèles soit plus intime et parfaite.

___

 

The Armenian Church - Present Day Challenges

Révérend Père Dr. Abel Manoukian

2005, 72 pages.

Publié par l'auteur.

 

Buy these books

Both books are available by asking the author or your Wizard.

 

Prix Jean-Louis Leuba pour le Père Abel Hratch Manoukian

Jeudi 15 novembre 2007, dans le cadre du Dies academicus de l’université de Fribourg, le Père Abel Hratch Manoukian, prêtre de l'Église apostolique arménienne de Suisse, s'est vu attribuer le prix Jean-Louis Leuba.

 

Ce prix lui a été donné à l’occasion de la parution de son dernier livre : Les sept plaies de Giumri qui a été publié à Beirut, à Montréal et à Yerevan. Les 2000 exemplaires publiés en Arménie ont déjà été vendus. Le Père Abel se dit fier qu’un livre en arménien soit pour la première fois récompensé en Suisse. Ce livre a été récompensé pour sa contribution œcuménique. Le Père Abel a décidé d'offrir la somme d'argent liée à ce prix l’église où se trouve l’icône des sept plaies de Giumri et il a déclaré à cette occasion: "Bien sûr que cet honneur n’appartient pas qu’à moi, mais à toute notre communauté arménienne en Suisse. Pour de telles occasions j’ai toujours aimé dire que le travail est le mien, l’honneur est à mon peuple et la gloire à Dieu."